مدل تحلیلی طبقه بندی کاربری اراضی کشور در رویکرد مدیریت برنامه ریزی توسعه سرزمین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، ایران

2 دانشیار دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، ایران

چکیده

در این مطالعه با تحلیل وضعیت موجود منابع سرزمینی در کشور، مدل تحلیلی طبقه بندی کاربری اراضی بر اساس رویکرد مدیریت برنامه ریزی توسعه سرزمین ارایه گردید. در این راستا در مرحله اول با بیان مفاهیم و تعاریف مرتبط، سه کلان کاربری منابع طبیعی، منابع میراث فرهنگی و منابع اجتماعی- اقتصادی تفکیک گردید و در ادامه با توجه به ماهیت هر کلان کاربری و شرایط موجود برنامه ریزی سرزمین در کشور، کاربری ها، کلان فعالیت ها و فعالیت های هر کلان کاربری مشخص گردید. در کلان کاربری منابع طبیعی با تفکیک به منابع سرزمینی و انرژی و همچنین نوع تجدیدپذیری منابع، کاربری ها تفکیک گردید که بر این اساس در کلان کاربری منابع طبیعی سرزمینی پنج کاربری، چهار کلان فعالیت و 20 نوع فعالیت و در کلان کاربری منابع طبیعی انرژی 23 کاربری، یک کلان کاربری و یک نوع فعالیت قابل برنامه ریزی است. همچنین در کلان کاربری میراث فرهنگی  یک کاربری، سه کلان فعالیت و پنج فعالیت و در کلان کاربری منابع اجتماعی- اقتصادی چهار کاربری،  سه کلان فعالیت و 27 فعالیت تفکیک گردید و در نهایت با توجه به میزان وابستگی هر کاربری به منابع سرزمین و ماهیت کلان فعالیت ها نوع و روش ارزیابی مناسب پیشنهاد گردید. مطابق این بررسی نوع فعالیت در کلان فعالیت­های حفاظتی، توسعه ای، تولیدی و خدماتی تعیین کننده نوع کاربری ها در پهنه سرزمین است. 

کلیدواژه‌ها


- ابراهیم زاده، عیسی. جواد بذرافشان و کاظم حبیب زاده لمسو (1389) "تحلیل و ارزیابی کاربری اراضی روستا- شهرهای کوچک در ایران با استفاده از GIS مطالعه موردی: خوشرودپی بابل"، مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، سال دوم، شماره 5، ص 138-111.

 

- اکالاگان، جی، آر. ترجمه منوچر طبیبیان (1378) "کاربری زمین (اثر متقابل اقتصاد، اکولوژی و هیدرولوژی)"، انتشارات دانشگاه تهران، ص284.

 

- ایوبی، شمس الله و احمد جلالیان (1389) "ارزیابی اراضی (کاربری­های کشاورزی و منابع طبیعی)"، انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان.

 

- بیات، باقر. علی اکبر متکان. بیژن رحمانی و بهناز عربی (1390) "برنامه ریزی جامع کاربری اراضی و آمایش سرزمین در حوضه­های آبریز شهری با استفاده از GIS"، مطالعه موردی: حوضه آبریز ماهیدشت، فصلنامه جغرافیایی آمایش محیط، شماره 13.

 

- پور محمدی، محمد رضا (1387) "برنامه ریزی کاربری اراضی شهری"، انتشارات سمت. ص 113.

 

- دانه کار، افشین (1387) "طرح ریزی پایدار سرزمین"، سومین سلسله سخنرانی­های فن آوری­های نوین: فن­آوری­های نوین و محیط زیست، دانشگاه تهران، پردیس هنرهای زیبا، قطب علمی فن آوری معماری، 7 اردیبهشت.

 

- رضویان، محمد تقی(1381) "برنامه ریزی کاربری اراضی شهری"، انتشارات منشی145، ص.

 

- زیاری، کرامت الله (1381) "برنامه ریزی کاربری اراضی شهری"، انتشارات دانشگاه یزد، ص 273.

  

- زیاری، کرامت الله (1390) "مکتب­ها، نظریه­ها و      مدل­های برنامه و برنامه ریزی منطقه­ای"، انتشارات دانشگاه تهران، ص250.

 

- سعید نیا، احمد (1378) "کتاب سبز (کاربری زمین شهری)"، انتشارات سازمان شهرداری­های کشور، ص 296.

 

- سعیدی، عباس و صدیقه حسینی (1388) "شالوده مکان یابی و استقرار روستاهای جدید"، انتشارات شهیدی، ص 319.

 

- سیف الدینی، فرانک (1381) "مبانی برنامه ریزی شهری"، نشرآییژ، ص 248.

 

- شریف زادگان، محمد حسین و سید امیر رضوی دهکردی (1389) "ارزیابی فرآیند برنامه ریزی آمایش سرزمین در ایران و ارایه راهکارهای بهبود آن"، مجله علوم محیطی، سال هفتم، شماره چهارم.

 

- صالحی، اسماعیل و فرزام پور اصغر سنگاچین (1388). "تحلیلی بر موانع فراوری آمایش سرزمین در ایران". فصلنامه راهبرد، سال 18، شماره 52، ص 149-181.

 

- محمودی، بیت الله. (1389) "رویکردی نوین در چگونگی برنامه ریزی پژوهش در حوزه منابع طبیعی"، مجله سبزینه، شماره 52. 

 

- مخدوم،‌ مجید. (1372) "شالوده آمایش سرزمین. دانشگاه تهران (ش2203)"، تهران، ص 295.

 

- ملک قاسمی، علی. بابائی کفاکی، ساسان و ابراهیم عادلی پیسبیجاری (1384) "بررسی کاربرد اصول آمایش سرزمین و GIS در توسعه جنگل و فضای سبز"، مجله علوم کشاورزی، شماره3.

 

- نجفی فر، علی (1390) "نقش آمایش سرزمین در مدیریت بهینه جنگل­های زاگرس (مطالعه موردی حوزه سراب دره شهر، استان ایلام)"، فصلنامه تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، شماره 4: 510-522. 

 

- Paulaa, B. M., Oscarb, M. N., (2012) “Land-use planning based on ecosystem service assessment: A case study in the Southeast Pampas Argentina. Agriculture”, Ecosystems and Environment, 154:34–43.

 

-F.A.O., (1993) “Guidelines for Land Use Planning. Pres. by Soil Res., Manage. And Service under guild. Of the Inter-Dept. Working Group on land use planning”, Food and Agr, Org. of the Un. Nations. Rome, p. 96.

 

-Van Lier, H. N.,(1998) “The role of land use planning in sustainable rural systems” Landscape and Urban Planning, 41 :83–91.

 

- Christodoulou, M., Nakos, G., (1990) “An approach to comprehensive land use planning”, Journal of Environmental Management, 31(1):39–46.

 

-Zhang, M., Zhou, Z., Chen, W., Ferry Slik, J. W., Cannon, H., (2012) “Using species distribution modeling to improve conservation and land use planning of Yunnan”, China, Biological Conservation, 153: 257–264.

 

-Gallent, N., Sik Kim, K., (2001) “Land zoning and local discretion in the Korean planning system” Land Use Policy”, 18: 233–243.

 

-Marchamalo, N.,  Romero, C., (2007) “Participatory decision-making in land use planning: An application in Costa Rica”, Ecological Economics, 63:740 – 748.

 

-Pourebrahim, S., Hadipour, M., Bin Mokhtar, M., (2011) “Integration of spatial suitability analysis for land use planning in coastal areas; case of Kuala Langat District”, Selangor, Malaysia. Landscape and Urban Planning, 101:84–97.

 

-Tao, T. Z., (2007) “Integrating environment into land-use planning through strategic environmental assessment in China: Towards legal frameworks and operational procedures”, Environmental Impact Assessment Review, 27:243–265.

 

-Zhang, Y.J., Li, A.J., Fung, T., (2012) “Using GIS and Multi-criteria Decision Analysis for Conflict Resolution in Land Use Planning”, Procedia Environmental Sciences, 13: 2264 – 2273.